Data publikacji:

Jak grać w szachy? Zasady gry w szachy

Szachy to jedna z najstarszych gier planszowych, która od ponad tysiąca lat trenuje wśród swoich miłośników zdolności logicznego myślenia, planowania, a także przewidywania decyzji oponenta. Mimo pozorów i powszechnie panującego przekonania, reguły szachów nie są aż tak mocno skomplikowane i można je w pełni opanować już po kilku partiach. Prawdziwym urokiem gry dla jej weteranów jest jednak jej kompleksowość i ogromna liczba możliwych kombinacji ruchów, pozwalająca na stosowanie zaawansowanych strategii oraz zaskakiwanie przeciwnika. Radzimy więc, jak zacząć grać w szachy i jakich zasad przestrzegać w trakcie zabawy.
jak grać w szachy

Historia szachów

Powszechnie uważa się, że klasyczne szachy narodziły się w Indiach. Pierwsze pisemne wzmianki na jej temat pochodzą z Persji i datowane są na szósty wiek naszej. Dzięki wojnom, szlakom handlowym oraz wymianie kulturowej pomiędzy Europą i Azją, wczesna forma gry trafiła na Stary Kontynent we wczesnym średniowieczu. Przez kolejne stulecia stopniowo stawała się coraz bardziej znana nie tylko w krajach basenu Morza Śródziemnego, ale także na północ od nich, w tym na ziemiach polskich. Szachy tradycyjnie uznawane były za grę królewską, w którą bawiła się arystokracja oraz bogaci mieszczanie.
Wraz z nadejściem renesansu szachy przyjęły w Europie swoją klasyczną formę i zestaw reguł, które z drobnymi zmianami obowiązują do dziś. Gra stała się dla wielu źródłem fascynacji, zdobywając coraz większą liczbę miłośników, także spoza tradycyjnych kręgów. Już w XVI i XVII wieku pojawiły się profesjonalne poradniki i podręczniki gry. Pierwszy w historii poważny międzynarodowy turniej szachowy zorganizowano w 1851 roku w Londynie. Siedemdziesiąt lat później powołano Międzynarodową Federację Szachową, która do dziś organizuje prestiżowe szachowe olimpiady oraz zrzesza stowarzyszenia szachowe z ponad 100 krajów świata.

Szachy – plansza i bierki

Partia szachowa w klasycznej odmianie gry przebiega na czarno-białej szachownicy, posiadającej 64 pola, które są ułożone naprzemiennie w 8 ponumerowanych rzędach i kolumnach podpisanych literami, od A do H. Do planszy dołączone powinny być też 32 bierki (powszechnie i mylenie nazywane pionkami), po 16 dla każdego z gracza, który otrzymuje figury w jednym z dwóch kolorów (tradycyjnie jest to biały lub czarny). W skład kompletu 16 bierek wchodzi 8 pionów, 2 wieże, 2 koniki, królowa i król.
Kupno zestawu szachowego nie nastręczy żadnych problemów. Sklepy oferują bowiem komplety w cenach od kilkunastu do kilku tysięcy złotych. Koszt jest uzależniony oczywiście od materiałów, z jakich zostały wykonane bierki oraz plansza. Najdroższe egzemplarze gry, które mogą stanowić interesującą ozdobę gustownego salonu, mają ręcznie rzeźbione figury z wysokiej jakości drewna, w najtańszych musimy zadowolić się kartonowymi szachownicami i pionami z plastiku. 

Jak się gra w szachy? Zasady i przebieg partii

Klasyczne szachy są grą dla dwóch osób. Przed rozpoczęciem partii każdy z graczy ustawia swoje bierki na z góry ustalonych polach, zajmując cały rząd 1 i 2 (pierwszy gracz) oraz 7 i 8 (drugi gracz).
Zabawę rozpoczyna zawsze osoba posiadająca białe (lub ich odpowiednik) bierki. Podczas rozgrywki gracze na przemian przesuwają kolejne bierki. Gracz nie może spasować i odmówić ruchu figury w swojej turze. Każdy typ bierki porusza się zgodnie z określonymi zasadami, a poznanie ich wszystkich jest podstawowym wyzwaniem podczas nauki gry. Jeżeli nasza figura zakończy swój ruch na polu zajmowanym przez bierkę drugiego koloru, to przeciwnik musi usunąć ją z pola gry.
  • Piony – podstawowa figura, która normalnie porusza się jedynie o jedno pole naprzód, ale gdy nadarzy się okazja – może także zbić figurę przeciwnika po skosie. Wyjątkiem od tej reguły jest nasz pierwszy ruch w partii – w takiej sytuacji możemy ruszyć pion o dwa pola do przodu. Gdy pion dotrze do przeciwnego krańca szachownicy, zostaje promowany i w zależności od decyzji gracza – zamienia się w wieżę, gońca lub konika.
  • Wieże – figura, która przemieszcza się o dowolną liczbę pól w poziomie lub pionie.
  • Koniki/skoczki – porusza się w dowolnym kierunki o dwa pola do przodu, a następnie o jedno w bok.
  • Gońce – podczas ruchu pokonuje dowolną liczbę pól, podobnie jak wieża, ale może dokonać tego tylko po skosach.
  • Królowa/hetman – najbardziej mobilna bierka, która porusza się o dowolną liczbę pól w pionie, poziomie i po skosach.
  • Król – figura poruszająca się o jedno pole w poziomie, pionie lub na ukos.
W zwykłej zabawie w gronie znajomych lub rodziny nie ma zazwyczaj limitu czasu, jaki poświęcamy na wykonanie ruchu i analizę sytuacji. W profesjonalnych meczach zazwyczaj stosuje się zegary i ścisłe ograniczenia czasowe, by zawodnicy nie przedłużali rozgrywki.

Warunki zwycięstwa w szachach

Rozgrywka kończy się w sytuacji, w której jeden z graczy może zbić króla przeciwnika, a ten nie jest w stanie w żaden sposób zapobiec tej sytuacji. Zwycięstwo następuje dwuetapowo. Pierwsza faza to tzw. szach, w której król jest bezpośrednio zagrożony zbiciem przez jedną z naszych bierek. Pamiętajmy o tym, że musimy sygnalizować oponentowi to, iż znajduje się w takiej sytuacji. Jeżeli w następnej turze nie może zmienić pozycji bierek w taki sposób, by zapobiec stracie króla, w naszej turze następuje automatycznie tzw. mat, który oznacza zwycięstwo.
Czasem partia może zakończyć się jednak tzw. patem, w tej sytuacji obaj zawodnicy pozostają na planszy tylko z niezbitymi królami. Ogłasza się wówczas remis.
Zdjęcie: NomadSoul1/Envato Elements